جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

232

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

قهرى ايشان در سال 1838 ميلادى نيك مشهور است و در سفرنامه‌هاى متعدد ياد شده است . دكتر ولف كه دو دفعه به مشهد سفر كرده است يكى پيش از اين واقعه و ديگر بعد از آن شرح ماجرا را چنين بيان مىكند : « شرح واقعه چنين بوده است كه زن فقيرى جراحتى بر دست داشت پزشكى مسلمان تجويز كرد كه سگى را بكشند و دستش را در خون آن حيوان بگذارد زن چنين كرد كه ناگاه همهء خلق برآشفتند كه آن عملى خلاف دستور حضرت رسول است در ظرف چند دقيقه سى و پنج تن يهودى به خاك هلاك افتادند و بقيه هم به جان خود بيمناك و ناگزير مسلمان شدند ، ولى اكنون آنها در خفا از يهوديان ديگر هم بيشتر تعصب دارند و خود را عنوسيم مىخوانند يعنى ناگزيرشدگان . ولف توضيح نميدهد كه علت آن انفجار روحى ناگهانى چه بوده است . داستان زن كليمى و كشتن سگ بدبختانه در همان روزى اتفاق افتاد كه عيد قربان مسلمين بود « 1 » خرافات‌پرستى و غرض با نهايت سهولت كار ساده‌اى را به صورت زنندهء اهانت نسبت به ديانت قومى درآورد و آن غوغا برپا شد . اين روزها تعصب مذهبى به هيچ‌وجه مانند گذشته نيست ، اما هنوز هر يهودى ناگزير است كه در مشهد مواظب رفتار خود باشد . بناهاى عمومى - خانيكف خاطرنشان ساخته است كه در مشهد چهارده مدرسه و شانزده كاروانسرا هست و نام و تاريخ ساختمان آنها را هم ذكر كرده است و هركسى كه به اين موضوع علاقه‌مند باشد مىتواند به كتاب خود او مراجعه كند « 2 » . مصنوعات - من راجع به فرآورده‌هاى صنعتى مشهد بسيار خوانده يا شنيده بودم ، ولى آنچه در آنجا ديدم مايهء حيرتم شد . براى خريداران مشتاق بازارى خالىتر از آن‌جا نمىتوان يافت ساختن شمشيرهاى شامى مدتها حرفه و كار اين

--> ( 1 ) - عيد قربان به منظور قصد حضرت ابراهيم برگزار مىشود كه بنابر سنت اسلامى وى مىخواست اسمعيل را در راه خدا قربان كند ( نه اسحق را ) و همچنين معتقدند كه حيواناتى كه در اين روز قربانى مىشوند صدقه‌اى است براى اهل خير تا در موقع گذر كردن از پل باريك صراط كه معبر بهشت است ايشان را يارى نمايد . ( 2 ) - كتاب خاطراتى در باب قسمتهاى مركزى آسياى وسطى .